Ciekawostki, porady

Uczeń, jak sama nazwa wskazuje, powinien się przede wszystkim uczyć. Jednak coraz więcej młodych ludzi — zarówno w Polsce, jak i w wielu innych krajach — podejmuje pracę, by zarobić trochę pieniędzy na własne potrzeby (np. na wakacje), a niekiedy także, by wspomóc rodzinny budżet. Pracować dorywczo można od trzynastego roku życia ale do ukończenia szesnastu lat wyłącznie na rzecz instytucji prowadzącej działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową.

Gdyby ktoś z was chciał pracować na stałe na tzw. umowę o pracę, musi mieć 16 lat. Prawo mówi jednak, że takiego „młodocianego pracownika” można zatrudniać w celu przygotowania zawodowego. Pracodawca może zatrudnić jedynie takie osoby, które ukończyły już gimnazjum i przedstawią świadectwo lekarskie, że praca nie będzie zagrażać ich zdrowiu.

Ten, kto was zatrudnia, powinien podpisać z wami tzw. umowę-zlecenie albo umowę o dzieło. Będzie w niej napisane, co macie robić i jakie wynagrodzenie za to otrzymacie. Nieletni pracownicy nie mogą pracować w nocy ani w godzinach nadliczbowych. Nie wolno też kazać im podnosić ciężarów, pracować na wysokości czy przy wyziewach chemicznych.

Pewnie jesteście ciekawi, czy pracując musielibyście płacić podatki? Jeżeli ktoś z was zarobi przez cały rok nie więcej niż 2727 zł (to suma na rok 2003), to nie musi płacić żadnego podatku. Gdyby zarobił więcej, zapłaci podatek w wysokości mniej więcej jednej piątej pieniędzy ponad tę kwotę (kto zarobi 3 tys. zł, musi zapłacić 1/5 od 700 zł, czyli około 140 zł).

Jak się rozliczać? Jeżeli wasz pracodawca nie odprowadzi do urzędu skarbowego zaliczki na podatek, to jedno z rodziców powinno dopisać do swoich dochodów zarobione przez was pieniądze — i zapłacić od tego podatek. Jeżeli pracodawca zapłacił fiskusowi zaliczkę — to da wam formularz zwany PIT-em i wtedy powinniście rozliczyć się z urzędem skarbowym sami.

Drugą sumą, którą państwo potrąca z zarobionych pieniędzy, jest składka ubezpieczeniowa. Młodzi ludzie muszą ją jednak płacić tylko wtedy, kiedy zostali zatrudnieni na umowę o pracę. Natomiast składki od umów-zleceń zawieranych przez uczniów i studentów, którzy nie ukończyli 26. roku życia, nie obowiązują.