Teatr alternatywny jest to określenie grup teatralnych działających poza systemem teatrów repertuarowych.
Teatr alternatywny w przeciwieństwie do normalnego repertuarowego teatru, obywa się bez napędzającej go machiny administracyjnej. Czasem trzeba sobie radzić i bez nich. Tu wszystko trzeba zrobić samemu. Ma się do dyspozycji ledwie kilka etatów. Wywodzi się od pojęcia tzw.
sztuki alternatywnej, sztuki niezależnej która rozwijała się w latach 60. XX w. jako opozycja wobec powszechnie obowiązujących norm życia. W różnych okresach i krajach nosił nazwę: teatru otwartego, niezależnego, podziemnego, wolnego, marginesu.
Zaliczane do tego nurtu zespoły, oparte na równości i partnerstwie, zazwyczaj krytycznie nastawione do kultury oficjalnej, kształtują własną publiczność, z którą łączy je wspólnota poglądów. Jedną z podstawowych cech teatru alternatywnego jest zasada przewagi etyki nad estetyką, utożsamianie życia osobistego z działalnością teatralną, swobodne korzystanie z dorobku innych dziedzin sztuki.
Aktorzy robią w teatrze dosłownie wszystko: przygotowują i montują scenografię, sprzątają, zajmują się promocją grupy, bawią się w księgowość i negocjują wysokość kontraktów. Teatr nie jest dla nich instytucją, gdzie się po prostu pracuje a potem wraca do domów. W ruchu alternatywnym to teatr jest domem a jednocześnie interesem, na którym trzeba zarobić, bo inaczej nie przeżyje się do następnego sezonu.
Teatr jest to jeden z wielu rodzajów sztuki widowiskowej, w której to aktorzy kreują postaci wpisane w umowną rzeczywistość utworu scenicznego. Przy budowie takiego utworu scenicznego niezmiernie ważną rolę odgrywają: kompozytor, reżyser, scenograf, muzyk, etc. Są pewne podziały teatru ze względu na wykorzystywane weń środki wyrazu i repertuar, tak więc wyróżniamy: dramatyczny, lalkowy, operowy, pantomimiczny, operetkowy.
Natomiast jeśli chodzi o samą sztukę teatralną ma ona swój początek w prastarych obrzędach. Podstawowe gatunki dramatyczne ukształtowały się już w Starożytnej Grecji (do dziś uważa się ją za kolebkę teatru europejskiego), przejęte później, jak wszystko przez Starożytny Rzym. Idąc dalej, teatr średniowieczny obfitował w dwa kolejne gatunki dramatu, wyrosłe na obrzędowości religijnej; religijne to misteria i mirakle, a świeckie to moralitety i farsy. W renesansie i w baroku teatr wywarł ogromny wpływ na sztukę - renesans wskrzesił dramat antyczny i stworzył nowe formy w teatrze ludowym, a w baroku teatr pełen był wynalazków i skomplikowanych maszyn, co dawało imponujący efekt. Później przyszedł czas na angielski teatr elżbietański i jego głównego przedstawiciela W. Shakespeare i kolejno na XVII–wieczny teatr francuski.
W XVII w. pojawiły się teatry stałe i publiczne (np. w Anglii – Theatre Globe, Theatre Swan), a w międzyczasie prężnie rozwijały się teatry królewskie, prywatne i wędrowne trupy aktorskie. Największa chyba rewolucja w teatrze nastąpiła w 2 poł. XIX w., zwana Wielką Reformą Teatru, która odegrała niezwykle ważną rolę w powolnym kształtowaniu teatru współczesnego. Poza sztuką, teatr to także sam budynek w którym wystawia się spektakle i instytucja, zajmująca się produkcją przedstawień teatralnych.